Okul Öncesi Dönemde Akran İlişkileri ve Zorbalık

Tahmini  Okunma  Süresi:  3 Dakika 50 Saniye

Yeni okul hayatına başlayan çocuklar, akranlarıyla etkileşimde bulunmakta ve arkadaşlık ilişkilerini geliştirmektedir. Okul öncesi dönemdeki olumlu akran ilişkileri, çocukların yaşamı boyunca sosyal kabulü ve sosyal yeterliğini etkileyebilmektedir. Okul öncesi dönemde, çocuğun sosyal ilişkilerini ve dolayısıyla akran ilişkisini biçimlendiren gelişim faktörleri bulunmaktadır. Konuşma becerisi , sosyal-duygusal gelişimi ve birçok değişken, okul öncesi  dönemdeki  akran ilişkilerini etkileyebilmektedir.   

Konuşma becerisi, akranlarıyla ilişkileri geliştirir, akranları tarafından da kabul edilmelerini arttırmaktadır. Konuşma becerisi düşük (sözel ifade edici dil becerisinin zayıflaması, cümle kuramama, cümle tamamlayamama, seslenildiğinde tepki vermeme, konuşma bozukluğu  vb.) olan çocuklar, akranlarıyla iletişim sorunları yaşamaktadır. Bu durum akran ortamında sosyal kabulünü engellemektedir. Ebeveynler, bu konuda problem yaşayan çocukları için bir uzmandan (Konuşma ve Dil Terapistinden), destek alması önerilir. Ayrıca dil gelişimini destekleyecek etkinlikler yapılması tavsiye edilir.   

Olumlu sosyal davranışlar (tanışma, nezaket, işbirliği, yardımseverlik, insan hakları vb.) okul öncesi dönemde akran ilişkilerinin olumlu yönde etkileyebilmektedir. Çocukların olumsuz duygularını uygun biçimde ifade etmesi ve ben merkezcilikten uzaklaşarak empati kurabilmesi akran ilişkilerini etkileyen önemli etkenlerdir. Kendini, olumsuz duygu ve düşüncesini ifade edemeyen çocuklar, akranlarıyla anlaşmazlıklar yaşayabilmekte ve saldırgan  davranışlar sergileyebilmektedir. Ebeveynler, bu konuda problem yaşayan çocukları için bir uzmandan (Psikolog, Oyun Terapisti) destek alması önerilir. Ayrıca çocukların sosyal ve duygusal becerilerini geliştirecek etkinlikler yapılması tavsiye edilir.

Okul öncesi dönemde zorbalığı tanımlamak oldukça güçtür. Öğretmenlerin, çocukların sınıf içi/dışı sergiledikleri davranışları gözlemlemesi bu noktada çok önemlidir. Akran Zorbalığını, çocukların aralarında güç eşitsizliği olduğu,zorbanınkarşısındaki akranına kasten zarar verme niyetinde olması ve, zamanda içinde bu durumun sık sık tekrarlıyor olması şekilde tanımlayabiliriz. Karşısındaki akranına fiziksel olarak şiddet uygulama(tekleme,vurma) veya sözel olarak alay etme,(gözlük kullanan bir çocuğa dört göz-lakap takma),aşağılama, söylentiler çıkarma, vb. ve sosyal olarak ise sosyal ortamdan dışlama(oyuna katmama) gibi durumlar yaşanabilmektedir. Zorba mağduru çocukların, özgüven eksikliği oluşabilmekte ve benlik gelişimi etkilenmektedir. Çocuklar sosyal bir ortama girmekle ilgili kaygıları oluşabilmekte, bu durum çocuklarda okul fobisi veya sosyal fobi olarak görülmektedir. Ebeveynler, bu konuda problem yaşayan çocuklar için uzmanlardan (öğretmenler, psikolog, rehber öğretmenlerinden) destek alması önerilir.

Zorba Mağduru Çocuklarda Belirtiler

Fiziksel Belirtiler:

  • Karın ağrısı
  • Baş ağrısı
  • Genel ağrılar
  • Uyku düzensizliği
  • Alt ıslatma(enürezis)

Duygusal Belirtiler:

  • Endişe/Kaygı/Korku
  • Üzüntü
  • Çökkünlük
  • Tedirginlik
  • Çaresizlik/Yetersizlik/Sevilmeme

Davranışsal Belirtiler:

  • Okul reddi
  • Konuşmama
  • Sosyal geri çekilme
  • Ağlama nöbetleri
  • Odaya kapanma
  • Kabuslar ve alt ıslatma

Yaygın Durumlar veya Etkilenen Alanlar:

  • Okul devamsızlığı/bırakma
  • Arkadaş edinmek için çaba sarfetmemesi
  • Okul veya oyun etkinliklerine katılmama
  • Az sayıda akranının olması
  • Eşyalarını kaybetmesi veya hasara uğraması

İnsanlar neden zorbaca davranır?

  • Güç duygusundan hoşlandıkları için,
  • Korkularını gizlemek için,
  • Mutsuz olduklarından,
  • Kendilerini sevmedikleri beğenmedikleri için,
  • Sevilmeden büyüdükleri için,
  • Hakkı olandan fazlasını almak için,
  • Kendilerini yetersiz ve aşağılanmış hissettiklerinden,
  • Sert ve dayanıklı izlenimi vermek için,
  • Başkaları tarafından beğenilmek için,
  • Popüler olmak için,
  • Her istenileni yapıldığından,
  • Diğer çocuklar gibi olamadıklarından,
  • Bir şeyleri başardıklarını hissetmediklerinden,

Akran zorbalığı ile baş etme stratejileri

  • Öncelikle hem zorbalığı uygulayan hem de zorba mağduru için bir uzmandan destek alınmalıdır.(Özgüvenini kazanması, öfke kontrolü, okul veya sosyal fobi vb.)
  • Ebeveynler, çocuklarına zorbalığın ne olduğu hakkında bilgilendirmelidir. Çocukların akranlarınla böyle çatışmaların yaşayıp yaşamadığını öğrenmelidir.
  • Ebeveynler, çocuklarını sosyal ve grup etkinliklere katılmaları konusunda teşvik etmelidir ve okul içinde ve dışında arkadaş edinmelerine yardımcı olunmalıdır.(Futbol, akran grup çalışmaları, drama, çocuk parkı vb).
  • Çocukların kendilerini savunması için stratejiler öğretilmelidir. Öğretmeninde veya çevresinde yardım istemesi veya zorbanın davranışları karşısında (Dur! Yapma! Yaptığın Çok Yanlış Bir Hareket! ) çevredekilerin duyabileceği ses tonuyla söylemesi gerektiğini konusunda bilgilendirin. Hatta bir oyunla bu durum karşısında ne yapması gerektiğinin provasını yapın.
  • Okuldan tüm öğrencilerin katılabileceği bir akran zorbalığıyla ilgili bilgilendirme/eğitim ve önleme çalışması yapmalarını isteyin.
Akran Zorbalığı ile İlgili Kitap Önerileri
*Kitabın içindeki etkinlikler meb sayfasından bulabilirsiniz.
Hem ebeveynlere hem de çocuklarla çalışanlara kitap önerisi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir